Engin Önen: “Alaçatı Sürekli Ahali Değiştiren Bir Kent Hafızasına Sahip”

Alaçatı Kitap Günleri kapsamında düzenlenen “Yerel Yazar Söyleşileri”, Alaçatı’nın yakın tarihine ve kültürel dönüşümüne ışık tutan kapsamlı bir buluşmaya sahne oldu. 9 Mayıs Cumartesi günü Yaahane Art’ta gerçekleştirilen etkinlikte Sosyolog Engin Önen, Alaçatı ve çevresinin tarihsel süreçte yaşadığı nüfus hareketleri, kültürel değişim ve kentsel dönüşüm üzerine dikkat çekici değerlendirmelerde bulundu.

Önen, Alaçatı’nın tarih boyunca kesintili bir yerleşim yapısına sahip olduğunu belirterek, bölgenin farklı dönemlerde farklı topluluklar tarafından şekillendirildiğini ifade etti. Yerleşim tarihine ilişkin anlatısında Germiyan, Reisdere ve çevre köylerle olan tarihsel bağlara değinen Önen, Alaçatı’nın adının da tarihsel süreç içinde farklı biçimlerde kullanıldığını söyledi.

Bölgenin Osmanlı öncesinden itibaren yerleşim gördüğünü vurgulayan Önen, özellikle Aydınoğulları döneminden itibaren Türkmen topluluklarının yanı sıra Bizans döneminden kalan yerleşim izlerinin de bulunduğunu ifade etti. Alaçatı’nın, 19. yüzyıla gelindiğinde ise büyük ölçüde Rum nüfusun yaşadığı bir yerleşime dönüştüğünü aktardı.

Önen, Hacı Memiş üzerinden başlayan tarımsal ve ekonomik dönüşüm sürecine de dikkat çekerek, adalardan getirilen iş gücü ve göç hareketlerinin bölgenin demografik yapısını etkilediğini belirtti. Bu sürecin yalnızca tek bir nedene indirgenemeyeceğini, Osmanlı dönemindeki iç nüfus hareketleriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

19. yüzyılda Alaçatı’nın üzüm bağcılığı ve tarımsal üretim açısından önemli bir merkez haline geldiğini ifade eden Önen, bölgenin ekonomik refahının mimari yapıya da yansıdığını dile getirdi. Bu dönemde çok sayıda kilise ve büyük yerleşim alanlarının bulunduğunu, ancak sonraki süreçte bu yapıların önemli ölçüde değişime uğradığını aktardı.

Mübadele sürecine de değinen Önen, Balkan Savaşları ve Kurtuluş Savaşı dönemlerinde yaşanan göçlerin Alaçatı’nın demografik yapısını köklü biçimde değiştirdiğini ifade etti. Rum nüfusun bölgeden ayrılmasının ardından Balkanlar’dan gelen muhacirlerin yerleştirildiğini belirten Önen, bu sürecin hem sosyal hem ekonomik açıdan uyum sorunları yarattığını söyledi.

Önen, mübadele sonrası dönemde yaşanan dönüşümün yalnızca nüfus değişimi olmadığını, aynı zamanda yaşam kültürlerinin de büyük ölçüde değiştiğini ifade etti. Yeni gelen toplulukların tarım ve üretim pratiklerine uyum sağlamakta zorlandığını, bunun da sosyoekonomik yapıyı etkilediğini dile getirdi.

Tarih yazımı ve arşiv eksikliğine de dikkat çeken Önen, Yunanistan’da yürütülen kapsamlı arşiv çalışmalarına karşın Türkiye’de benzer kayıtların yeterince oluşturulmadığını ifade etti. Bu durumun, yerel hafızanın korunması açısından önemli bir eksiklik yarattığını söyledi.

Alaçatı’nın üç büyük dönüşüm evresinden geçtiğini belirten Önen, bunları Rum nüfus dönemi, mübadil yerleşimi dönemi ve günümüzdeki sosyoekonomik dönüşüm süreci olarak özetledi.

Konuşmasının sonunda Alaçatı’nın son yıllarda yaşadığı kentsel dönüşüme de değinen Önen, kamusal alanların giderek daraldığını ve bölgenin ticari bir yapıya evrildiğini ifade etti. Planlı bir dönüşüm sürecinin önemine vurgu yapan Önen, yerel halkın korunması ve kamusal alanların yeniden güçlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Etkinlik, katılımcıların sorularının ardından sona erdi.